W Polsce - rok 1964 

To dobry rok dla naszego big beatu. Z jednej strony przybyło zespołów grających rock and rolla - Tajfuny, Chochoły, Dzikusy, a z drugiej te dwie grupy, które dotychczas prym wiodły: Niebiesko Czarni i Czerwono Czarni - wzmocniły swą pozycję, a przede wszystkim swój repertuar. Już nie zagraniczny, lecz polski repertuar panował niepodzielnie na estradzie - na koncertach N.Cz. i Cz.Cz. słyszeliśmy głównie język polski. Choć niekoniecznie w jego najczystszej postaci - bowiem młodzi wykonawcy dość niemiłosiernie kaleczyli polszczyznę, co ówczesny językowy purysta, redaktor Życia Warszawy Andrzej Ibis-Wróblewski, wypominał im bardzo często. Gdyby działali wówczas Panowie Miodek i Bralczyk, solistom tym, głównie Karin Stanek, Tony Kreczerowi i Wojtkowi Kordzie dostałoby się znacznie więcej. Ale nie narzekajmy - polszczyzny na estradach i w Polskim Radiu było sporo: tym bardziej, że w tym ostatnim dysydenci bardzo dbali o proporcje między angielskim językiem a polskim w radiowych audycjach. Pamiętam doskonale te wszystkie zalecenia, że na przykład w audycji na 10 piosenek ma być polskich 6, angielskich nie więcej niż dwie, a reszta to hiszpańszczyzna, włoszczyzna czy francuzczyzna.

Co do Czerwono Czarnych, to skład ich znów zmienił się w roku 1964: z Luxemburg Combo powrócił Tony Kreczer, dołączył wspaniale grający saksofonista Zbigniew Bizoń, a śpiewać i grać na trąbce zaczął Maciej Kossowski, stylistycznie i repertuarowo naśladujący Louisa Primę, zapomnianą już dziś gwiazdę swingowego jazzu pomieszanego z rock and rollem. W tym stylu utrzymane były ówczesne przeboje Kossowskiego - "Agatko, pocałuj" i "Dwudziestolatki", do dziś brzmiące zupełnie nieźle. Ale nadal na czele solistów Cz.Cz., stały dziewczyny: Karin Stanek (jej ówczesne przeboje to "Dla młodych ten twist" i "Był taki ktoś"). Rok 1964 w swej książce "Malowana lala", Karina wspomina tak: "chciałabym koniecznie wspomnieć o olbrzymiej imprezie w lutym 1964 w Sali Kongresowej, kiedy to ujrzałam znakomitą Marlenę Dietrich. Jej występ zrobił na mnie kolosalne wrażenie, nagle poczułam się w zupełnie innym świecie. Potrafiła wprowadzić na sali cudowny, lekki nastrój. Wielkie wrażenie wywarł na mnie jej strój. Piękny puszysty, długi płaszcz i cudowna suknia, naszyta wspaniałymi, drogimi kamieniami i cekinami. Dowiedziałam się, że płaszcz jest zrobiony z łabędziego puchu, a wartośc jego wynosi około... 4.000 dolarów. Natomiast wartość sukni - 8.000 USD. Dla mnie były to sumy astronomiczne - zresztą chyba nie tylko dla mnie." No, nic dziwnego, że na prostej dziewczynie z Bytomia, która całe życie chodziła w jeansach, był to strój bajkowy. Pamiętajmy zresztą, że Marlena Dietrich była wówczas chyba pierwszą tego typu Divą i Damą, która nasz kraj odwiedziła. Wniosła powiew wielkiej Europy. Na tym samym koncercie słynna Marlena zachwyciła się piosenką Czesława Niemena "Wiem, że nie wrócisz". To właśnie Niebiesko Czarni występowali w pierwszej części jej koncertu. Potem dotarła do nas jej wersja niemenowskiego przeboju, zupełnie przerobiona, z innym tekstem - ale jaka to była wtedy sensacja.

I jeszcze fragment wspomnień Karin Stanek :"Na festiwal w Opolu w 1964 miałam przygotowane znów nowe piosenki - "Motor i ja", "Karolinka" i "Jedziemy autostopem". Piosenki były w moim stylu, podobały mi się bardzo i śpiewałam je z prawdziwą przyjemnością. Piosenkę "Jedziemy autostopem" natychmiast podchwyciła młodzież, której na pewno wiele przyjechało na festiwal właśnie autostopem, który był w tym czasie tak modny. W piosence "Motor i ja" zrobiłam sobie z gitary motor, siadłam na niej wraz z gitarzystą i zgodnie ze słowami piosenki, pędziliśmy na motorze. Publiczności sprawiłam wielką frajdę, ale po zejściu ze sceny stwierdziłam z przerażeniem, że gitara jest zniszczona. Widać w ekstazie siadłam zbyt mocno na gitarze i pękła szyjka. Byłam zrozpaczona. Jasne, że od tamtego czasu gitara sporo straciła na wartości, mam wieczne kłopoty z jej strojeniem, ale nie martwię się tym. Po odczytaniu werdyktu jury dowiedziałam się, że znalazłam się wśród piosenkarzy wyróżnionych, a piosence "Jedziemy autostopem" przydzielono nagrodę specjalną".

Skoro Karina wywołała temat Opolski, przypomnijmy kilka głównych nagród z roku 1964. Nagrody w kategorii piosenki rozrywkowej i tanecznej: "O mnie się nie martw", "Z kim tak ci będzie źle jak ze mną", "Piosenka z przedmieścia" i "Intymny świat". Nagrody w kategorii piosenki aktorsko-literackiej: "Spalona ziemia", "Tańczące Eurydyki", "Ballada o leniwym Prosperze" i "Bajka o żołnierzyku". I kilka wyróżnień dla wykonawców: Michaj Burano, Fryderyka Elkana, Krystyna Konarska, Anna German, Kalina Jędrusik, Teresa Tutinas, Kasia Sobczyk, Mirosława Kubasińska, Wojciech Młynarski... Nagrodę publiczności otrzymała piosenka "Biedroneczki są w kropeczki", idealny przykład infantylizmu w piosence, który niebawem zajął dość "ważne" miejsce w ramach naszej muzyki rozrywkowej.

Wróćmy do big beatu. Nowym wokalistą Niebiesko Czarnych został Wojciech Korda (prawdziwe nazwisko Kędziora), nastolatek wyciągnięty do rock and rolla z poznańskiego chóru Stuligrosza. Ale głównymi gwiazdami zespołu byli Czesław Niemen i Michaj Burano, dwie bardzo różne indywidualności, nie bardzo chyba zgadzające się z sobą na scenie i poza nią. Obaj też niebawem od zespołu odejdą, by prowadzić solowe kariery. Muzycznym kierownikiem zespołu był Zbigniew Podgajny, w roku 1964 w Niebiesko Czarnych grał jeszcze na gitarze Krzysztof Klenczon, który pożegnał się z zespołem latem tego roku, by odejść do Czerwonych Gitar. Miejsce solowego gitarzysty przejął po nim Janusz Popławski. Warto na marginesie dodać, że obydwa kolorowe zespoły bardzo długo nie występowały poza granicami naszego kraju - Cz.Cz. wyjechali i to od razu do NRD, właśnie w roku 1964, i w tym samym roku na swe pierwsze poważne tournee, bo aż do Szwecji, ruszyli N.Cz. Ponieważ w Polsce trudno było kupić dobry sprzęt estradowy - prócz czeskich Jolan i organów z NRD nic właściwie u nas nie było dobrego do "grania" - członkowie zespołu całe zarobione korony przeznaczyli na sprzęt. I opłaciło się, bowiem ich późniejsze koncerty i nagrania takiego nowoczesnego na owe lata sprzętu wymagały.

Skoro jesteśmy przy Niebiesko Czarnych warto wspomnieć o płytach tej grupy i jej solistów, wydanych w roku 1964: singiel, a potem "czwórka" Michaja Burano z takimi piosenkami jak m.in. "Syg sygedyr" i "Patrina", instrumentalna czwórka z gitarą Klenczona na pierwszym planie z takimi utworami jak m.in. "Gdy odlatują bociany", "Poganiacze bydła", "Pejzaż z Dominiką". Pierwsza czwórka Niemena z "Locomotion", "Czy mnie jeszcze pamiętasz", "Wiem, że nie wrócisz" i "Tylko nie mów mi o tym". Czwórka z Adą Rusowicz, Kordą i zespołem wokalnym Błękitne Pończochy: "Hippy hippy shake", "Long tall Sally", "Powiedzcie jej", "Nie bądź na mnie taki zły". Dobre utwory - prawda!

Dotychczas to głównie Wybrzeże było dostarczycielem młodzieżowych zespołów na nasz rynek muzyczny - Cz.Cz., N.Cz., Rythm And Blues. Potem coraz bardziej aktywizowały się inne rejony kraju - druga była Warszawa. Tu przeprowadzić możemy pewnego rodzaju analogię do tego, co działo się w Wielkiej Brytanii - zespoły instrumentalno-wokalne najpierw powstawały w rejonach portowych (Liverpool), a potem dopiero w Londynie. Łatwość kontaktów z marynarzami przywożącymi muzyczne nowinki? To jedna z teorii... Więc w Warszawie w latach 1963/64 powstało kilka grup rock and rolla grających. Zacznijmy alfabetycznie od Chochołów. Najpierw grali repertuar stricte gitarowy - Shadowsów i The Ventures - zresztą przez tę szkołę przeszły wszystkie warszawskie grupy z tamtych lat. Skład zespołu zmieniał się wielokrotnie - grali w Chochołach m.in. Andrzej Turski, obecnie dyrektor Pr. 1 Polskiego Radia, Paweł Brodowski - obecnie redaktor naczelny "Jazz Forum", Tomasz Jaśkiewicz - później pierwsza gitara w Akwarelach, Piotr Miks, w latach 60-tych organizator rock and rollowego życia w stolicy. W roku 1964 liderem grupy był Wiesław Czerwiński i to za jego czasów doczekały się Chochoły dwóch przebojów - "Grażyna" i "Twist z białą damą". Również w roku 1964 przejściowo w Chochołach śpiewali m.in. Wojciech Gąssowski i Janusz Godlewski.

Dzikusy powstały również na przełomie roku 1963/64 i również The Shadows byli dla nich wzorem nr 1. Zadebiutowały na słynnej "Giełdzie piosenki u Ewy", gdzie w połowie lat 60-tych rodziło się wiele muzycznych talentów, które potem występowały na festiwalu opolskim. Był więc występ na II festiwalu, był kryzys spowodowany licznymi zmianami personalnymi, poczym reaktywowanie się Dzikusów pod wodzą lidera Wiktora Stroińskiego w roku 1964. W tym samym roku ukazały się dwie czwórki Dzikusów, które jednak nie pozostały ani w naszej pamięci, ani w historii muzyki rozrywkowej. Dobry okres nadszedł dopiero w roku 1966 - ale o tym później.

Również w roku 1964 kompozytor Andrzej Korzyński stworzył grupę pod nazwą Ricercar 64. Wbrew panującej modzie, muzyka Ricercaru nie była zbyt bliska rock and rollowi - Korzyński eksperymentował wówczas łącząc pop z muzyką klasyczną: barokiem, renesansem. Był w tym chyba pierwszy na naszym rozrywkowym rynku. W roku następnym grupa akompaniowała już na koncertach i na nagraniach Piotrowi Szczepanikowi. I czwarty, wart przypomnienia warszawski zespół gitarowy, Tajfuny. Powstały z Big Beatu Sextetu, ich liderem był Bohdan Kendelewicz, wokalistą przez pewien czas m.in. Janusz Godlewski (to jego czwarty, jak się doliczyłem, zespół, po Cz.Cz., Luxemburg Combo i Chochołach). Też Shadowsi byli początkowo wzorem gitarowej gry dla Tajfunów, które potem zaczęły tworzyć własny repertuar, a także akompaniować licznym solistom: Szczepanik, Helena Majdaniec, Krystyna Konarska, Danuta Rinn, Mieczysław Wojnicki, Bohdan Łazuka, Anna German i inni.

Tyle o big beacie roku 1964. Teraz piosenka klasyczna i kilka tytułów piosenek nagranych dla Polskich Nagrań: Violetta Villas "Pucybut z Rio" i "40 kasztanów" z zespołem Wiktora Kolankowskiego, Jadwiga Strzelecka "Z kim tak ci będzie źle jak ze mną", Rena Rolska "Dziś jest kto inny" z zespołem Wiesława Machana, duet Rinn/Czyżewski "Ona ma 20 lat" z orkiestrą Edwarda Czernego, Maria Koterbska "Chłopcy z obcych mórz" i "Daleko jest Hawana" z orkiestrą Edwarda Czernego, Irena Santor "Zza 7 ulic" z orkiestrą Stefana Rachonia i Kalina Jędrusik "Stacyjka Zdrój". Również w roku 1964 w Polskich Nagraniach zarejestrował swe urocze przeboje Kabaret Starszych Panów - m.in. Kalina Jędrusik "Utwierdź mnie", Wiesław Michnikowski "Dziecię tkaczy" i "Jeżeli kochać to nie indywidualnie", Wiesław Gołas "Upiorny twist", Irena Kwiatkowska "Tango kat", Irena Kwiatkowska i Bohdan Łazuka "Przeklnij mnie", Zofia Kucówna "Kaziu, zakochaj się" i wiele, wiele innych piosenek. Do dziś są one ozdobą niejednej płyty ze wznowieniami Kabaretu Starszych Panów.

Bohdan Łazuka był tu przywoływany wielokrotnie, więc oddajmy mu głos, którego sam sobie użyczył w książce "...trzymam się": "a zostałem ostatecznie tym pełnym Łazuką chyba za przyczyną swego recitalu w Sali Kongresowej czyli dokładnie dnia 23 listopada 1964 roku - po koncercie! Przywiózł mnie pod Pałac Kultury swoim samochodem Kydryński. Wchodzimy od tyłu, portier Lucjana przepuszcza, a mnie drogę zagradza: Panie - mówi - na Łazukę to już szósty wchodzi! Byłem pierwszym polskim artystą, który miał komplety w Sali Kongresowej. Przedtem to albo Aznavour albo Mazowsze. Akompaniował mi kwintet Janusza Setna. I był wspaniały, przyjacielski, ojcowski Kydryński, i był Gruza! Zapełniłem Salę Kongresową przez cztery wieczory, w grudniu przez osiem. Wtedy już do końca wiedziałem co znaczy być Łazuką". Skromny to nasz Boguś nie jest za bardzo, niemniej był to rzeczywiście jego wielki sukces artystyczny i komercyjny. Z koncertu tego wydana została płyta, i była to bodajże nasza pierwsza w Polsce płyta live.

Czwarty Międzynarodowy Festiwal Piosenki odbył się w Sopocie w sierpniu 1964 roku. Przyjechali artyści z 23 krajów, a nasz kraj reprezentowali m.in.: Michaj Burano, Ewa Demarczyk, Anna German, Krystyna Konarska, Mira Kubasińska, Halina Kunicka, Katarzyna Sobczyk, Karin Stanek, Tadeusz Woźniakowski. Mocna, różnorodna stylistycznie obsada. Ale w Dniu Międzynarodowym tylko "Eurydyki tańczące" w wykonaniu Anny German zdobyły jedną z głównych nagród i żadna inna piosenka polska tego zaszczytu nie dostąpiła. W Dniu Międzynarodowym nagrodę główną zdobyła grecka piosenkarka Nadia Constantopoulou.

Marek Gaszyński